مطالعات بقاع و اماکن متبرکه

مطالعات بقاع و اماکن متبرکه

عریضه‌ای نویافته از اهالی نیشابور به وزارت اوقاف و معارف در مورد تصرفات شاهزاده محمد هاشم میرزا بر موقوفات امامزاده محمد محروق (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی دانشگاه اصفهان
چکیده
در این پژوهش، عریضه‌ای نویافته که توسط اهالی نیشابور به وزارت اوقاف و معارف در دوره قاجار ارسال شده است، مورد تحلیل و واکاوی قرار گرفته است. این عریضه که در خصوص تعدی به موقوفات امامزاده محمد محروق (ع) تنظیم گردیده، در مجموعه عرایض مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران نگهداری می‌شود و از جمله اسناد تاریخی ارزشمندی است که اطلاعات منحصر به فردی را درباره وضعیت آستان متبرکه امامزاده محمد محروق (ع) در دوران حکومت احمد شاه قاجار ارائه می‌دهد. بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، اهالی نیشابور در این عریضه اعلام کرده‌اند که محمدهاشم میرزا، مشهور به افسر و ملقب به شیخ‌الرئیس، از نفوذ سیاسی خود سوء استفاده کرده و به موقوفات این امامزاده تعدی نموده است. این سند نه تنها به روشنی نشان‌دهنده تعارضات و چالش‌های مرتبط با مدیریت موقوفات در دوره قاجار است، بلکه بازتابی از نگرانی‌های اجتماعی و مذهبی جامعه آن دوران را نیز به تصویر می‌کشد. اهمیت این عریضه در آن است که اطلاعات ارائه‌شده در آن در هیچ‌یک از منابع تاریخی دیگر یافت نمی‌شود و از این رو، می‌تواند به عنوان منبعی دست‌اول و معتبر برای پژوهشگران حوزه تاریخ اجتماعی، مذهبی و اقتصادی دوره قاجار مورد استفاده قرار گیرد. این سند همچنین روشن‌کننده بخشی از تعاملات میان نهادهای مذهبی، سیاسی و اجتماعی در آن دوره است و می‌تواند به درک بهتر از ساختار قدرت و مناسبات حاکم بر جامعه ایران در عصر قاجار کمک شایانی کند.
کلیدواژه‌ها