در هنر و معماری ایران از گذشته تاکنون کتیبه‌ها، به عنوان اسناد مکتوب و ارزنده‌ بشمار آمده‌اند. این اسناد زنده تاریخی برحسب زمان، مکان و موقعیت قرارگیری‌شان در بناهای گوناگون و مواد و مصالح بکار رفته در ساخت‌شان تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند. وجود کتیبه‌ها با آیات قرآنی و اسما جلاله نگارش شده در آن‌ها، در معماری مذهبی خصوصاً مساجد اسلامی دارای جایگاهی منحصر بفرد می-باشد. آیات و مضامین مذهبی موجود بر روی اینگونه کتیبه‌ها در کنار نمایان ساختن کلام زیبایی خداوند، معنای معنوی ویژه‌ای برای مسلمانان نیز داشته و یادآور مفهوم یگانه توحید و حضور خداوند است. هنگام ورود به مسجد کتیبه‌ها در همه جای بنا، بندگان را به ستایش خدا دعوت کرده و باعث درک حضور الهی خداوند در همه جا می‌گردند. از میان انبوه بی‌شمار مساجد ایران، مسجد جامع همدان به عنوان یکی از مساجد کهن، دارای زنجیره‌ای از تزیینات هنر و معماری سده‌های مختلف اسلامی تا دوران معاصر، به ویژه در زمینه‌ی کتیبه‌نگاری است. نوشتار حاضر، پژوهشی نظری با رویکردی تاریخی به شیوه توصیفی- تحلیلی و مستند به منابع و اسناد مکتوب کتابخانه‌ای و مطالعات میدانی است و هدف آن بررسی مفاهیم کتیبه‌های مسجد جامع همدان است. این کتیبه‌ها همراه با آجرکاری و کاشیکار‌ی‌‌، علاوه بر پیام و محتوا‌ی مذهبی، اعتقادی و تاریخی، جلوه‌های درخشانی از تفکرات اسلامی را نیز نمایان می‌کنند که توسط هنرمندان و خوشنویسان در گستره زمانی مختلف به انجام رسید‌ه است. در راستای هدف فوق می توان نتیجه گرفت؛ خطوط بکار رفته در کتیبه‌های مسجد جامع همدان خط ثلث است که در کنار خطوط دیگر اسلامی نظیر؛ کوفی معقلی و نستعلیق فضای داخلی و خارجی مسجد را مزین به آیات قرآنی گردانیده است. ‌بنای مذکور، از دوران قاجار به بعد توسط استادکاران هر عصر، مورد مرمت و هنرنمایی قرار گرفته که نام برخی از آن‌ها بر دیوارهای مسجد جامع ثبت گردیده است.