مطالعات بقاع و اماکن متبرکه

مطالعات بقاع و اماکن متبرکه

رونق ساخت و بازسازی مزارات سادات در عهد سلجوقی (429-590ق)؛ علل و پیامدها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه تاریخ، سیره اهل بیت علیهم السلام و انساب بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قس رضوی
چکیده
عهد حاکمیت سلجوقیان (429 –590ق) بر ایران یکی از دوره‌های شکوفایی آیین تشیّع امامی به شمار می‌رود. در این دوره شاهد رشد روزافزون ساخت و ساز مزارات سادات و گرایش مردم از فرق مختلف مذهبی برای زیارت این بقاع متبرکه هستیم. در این عصر سادات به‌عنوان یکی از گروه‌های اجتماعی ممتاز، بیش از گذشته مورد توجه مردم قرار گرفتند. هدف این پژوهش با تکیه‌ بر روش توصیفی- تحلیلی، پاسخ به این پرسش است که چه عواملی سبب رونق ساخت و بازسازی مزارات سادات گردید؟ پاسخ مفروض این است که جایگاه اجتماعی ممتاز سادات عامل رونق ساخت مزارات سادات بود. یافته‌های پژوهش نیز این امر را تأیید می‌کنند. رونق ساخت بقعه بر روی مقابر سادات، علاوه بر این‌که مرهون جایگاه ممتاز اجتماعی آن‌ها بود، وامدار ظهور شخصیت‌های برجسته شیعه بود که در این عصر در امر ساخت و بازسازی مزارات سادات فعّال بودند. علاوه براین، اعتقاد قلبی عمیق مردم نسبت به سادات نیز عامل دیگر توجه به مزارات آن‌ها بود. احداث مزارات متعدّد سادات، سبب بهبود جایگاه سادات در جامعه آن عصر شد. هرچند توجه بیش از حد به ساخت بقاع سادات توسط شیعیان، اسباب انتقاد مخالفان آن‌ها را فراهم ساخت، ولی این امر علاوه بر تقویت حرمت بقعه‌های سادات، انسجام و یکپارچگی شیعیان را در پی داشت و این مزارات را به قطب‌های فرهنگی برای تبلیغ آیین تشیّع تبدیل ساخت.
کلیدواژه‌ها