دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
اماکن مذهبی در ایران، به دلیل پراکندگی گسترده در نقاط مختلف جغرافیایی، از تنوع و گسترهای چشمگیری برخوردارند. هر یک از این اماکن مذهبی، در طول دورههای تاریخی، نقشی کلیدی در شکلدهی هویت فرهنگی-منطقهای داشتهاند و به نوعی ارتباطی عمیق میان باورهای جامعه و فضای شهری برقرار کردهاند. در میان این شهرها، نیشابور نیز با برخورداری از پیشینهای غنی، سرشار از بقاع متبرکه و امامزادگان است که به شکلگیری شخصیت و نماد شهری آن کمک کرده و وجه تمایز آن نسبت به سایر شهرها را تقویت نموده است. یکی از چهرههای برجسته مذهبی و عرفانی نیشابور، امامزاده محمد محروق است و شهرت وی اساساً به دلیل حادثههای پس از شهادتش و لقب خاص "محروق" برجسته شده است. حضور این امامزاده در نیشابور، نه تنها جایگاهی معنوی برای مردم شهر ایجاد کرده، بلکه ابعاد مختلفی از منظر شهری را تحت تأثیر قرار داده است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی تلاش میکند به این پرسش پاسخ دهد که چه راهکارهایی را برای احیای منظر شهریدر نیشابور با محوریّت امامزاده محروق(ع) می توان در نظر گرفت و اجرا نمود؟ یافتههای پژوهشی نشان میدهند که جایگاه امامزاده محمد محروق، به دلیل موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد و اهمیت تاریخی-عرفانی، تأثیری قابل توجه بر ساخت منظر شهری نیشابور داشته است. این تأثیر نه تنها در قالب اجزای کالبدی و بصری شهر متجلی میشود، بلکه نقشی نمادین، تاریخی و مذهبی ایفا میکند که تصویر کلی هویت منطقه را تعریف مینماید. در واقع، وجود امامزاده محروق(ع) در نیشابور تنها به معنای حضور یک مکان مذهبی نیست؛ بلکه این مکان بهعنوان بازتابی از گذشته معنوی و تاریخی نیشابور، هویت ویژهای به شهر بخشیده و ارائه راهکارهایی از سوی نگارنده برای احیای منظر شهری در حوزه مدیریتی، محیطزیستی، فرهنگی-اجتماعی، کالبدی و زیباشناختی میتواند برای مسئولان و مدیران بسیار مؤثر واقع شود و پیوندهای فرهنگی و اجتماعی را تقویت نماید.