گنبد سلطانیه، به‌عنوان برجسته‌ترین یادگار معماری دوره ایلخانی، نقطه عطفی در تحول معناشناختی و فنی معماری ایرانی–اسلامی به‌شمار می‌آید. این پژوهش با عنوان «از معنا تا ساختار: واکاوی هدف و معماری گنبد سلطانیه در بستر تمدن ایلخانی»، در پی آن است که از مجرای پیوند میان انگیزه‌های معنوی و نوآوری‌های مهندسی، حقیقت چند‌لایه این اثر را آشکار سازد. بر پایه رویکرد توصیفی–تحلیلی و با بهره‌گیری از داده‌های تاریخی و منابع علمی معتبر، از جمله آثار پوپ، گوهرین، ویلبر و بلر، سه لایه معنایی شکل‌گیری بنای سلطانیه به‌طور نظام‌مند بررسی می‌شود: نخست، بُعد سیاسی در تثبیت اقتدار ایلخانان و تأسیس پایتخت تازه؛ دوم، بُعد مذهبی در گرایش شیعی سلطان محمد خدابنده (اولجایتو) و تلاش برای مرکزیت‌زدایی از خلافت عباسی؛ و سوم، بُعد علمی–فرهنگی در نمایش برتری مهندسی ایرانی از رهگذر ابداع گنبد دوپوسته که برای نخستین بار در تاریخ معماری جهان تحقق یافته است. یافته‌های این پژوهش بیانگر آن است که سلطانیه، فراتر از یک آرامگاه سلطانی، بیانیه‌ای تمدنی در گذار مغول به ایران‌شهر اسلامی محسوب می‌شود؛ جایی که معنا، ایمان و عقل در قالب هندسه‌ای دقیق متجلی گردیده‌اند. این هم‌نشینی معنا و ساختار، الگویی بنیادین برای تحلیل گفتمان معماری پس از ایلخانی، به‌ویژه در دوره تیموری و صفوی فراهم می‌آورد.