مطالعات بقاع و اماکن متبرکه

مطالعات بقاع و اماکن متبرکه

بقاع متبرکه به مثابه «ایوان‌های رواقی»: تحلیل مفهوم معماری و کارکرد معنوی در تقاطع حکمت رواقی و عرفان اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشکده هنر دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز
چکیده
این پژوهش با هدف واکاوی پیوندهای مفهومی بین حکمت رواقی و معماری بقاع متبرکه اسلامی، به بررسی این مسئله می‌پردازد که چگونه این بقاع می‌توانند در تقاطع مفاهیم معماری و عرفان، به مثابه «ایوان‌های رواقی» عمل کنند. روش تحقیق در این مطالعه، کیفی و از نوع تحلیل تطبیقی-تفسیری است که با اتکا به منابع کتابخانه‌ای در دو حوزه متون رواقی (مانند آثار سنکا و مارکوس آورلیوس) و متون عرفان اسلامی (به ویژه آثار مربوط به سیر و سلوک و زیارت) انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تشبیه «ایوان رواقی» در دو سطح معنا می‌یابد: در سطح کالبدی، عناصر معماری مانند رواق، حرم و صحن، با ایجاد حریم و مرکزیت، فضایی برای خلوت و تمرکز فراهم می‌آورند که مشابه کارکرد «رواق» به عنوان مکانی برای تأمل در فلسفه یونان است. در سطح کارکردی، تجربه زیارت در این فضاها، با هدف کسب آرامش درونی، تسلیم در برابر قضا و قدر (مشابه مفهوم «آمارا» در رواقی‌گری) و پرورش فضایل اخلاقی، هم‌خوانی قابل‌توجهی با آرمان‌های حکمت عملی رواقی دارد. بنابراین، این مقاله نتیجه می‌گیرد که بقاع متبرکه اسلامی را می‌توان به عنوان تبلوری از حکمت رواقی در قالب معماری و مناسک دینی اسلام تفسیر کرد که به دنبال تحقق زندگی فضیلت‌محور و عقلانی است.
کلیدواژه‌ها